رونق تولید ملی | چهارشنبه، ۱ آبان ۱۳۹۸

کم آبی زمین و پرمصرفی ما / هدر رفت منابع آبی در بخش کشاورزی قم - خبر قم

 

 

خبر صداوسیمای قم


هم اکنون بیش از یک‌هزار و 200 هکتار زمین برای کشت سبزی در فضای باز قم وجود دارد اما تنها در کمتر از 70 هکتار کشت گلخانه‌ای می‌تواند برابر با همین حجم زمین باز تولید محصول داشته باشیم.

 کم آبی واقعیت زندگی امروز ما ایرانی‌ها و شاید اکثریت مردم کره زمین است. افزایش جمعیت و رشد استفاده از آب و همچنین گرم‌تر شدن زمین و کاهش بارندگی‌ها سبب شده تا اوضاع در اکثر کشورهای جهان به ویژه منطقه جنوب غرب آسیا از نظر آبی روبه وخامت بگذارد. کشور ما نیز یکی از مناطق با اقلیم گرم و خشک است و سطح بارندگی در اکثر نقاط آن اندک است.

اخیرا وزارت نیرو گزارشی را منتشر کرده است که در آن به طبقه‌بندی استان‌های کشور براساس شاخص پایش منابع آب از مهرماه تا اسفندماه سال 93 پرداخته است و بر اساس آن استان‌های کشور را در 6 دسته مرطوب، نرمال، قابل تحمل، دارای تنش آبی، دارای تنش آبی شدید و کمبود آب طبقه‌بندی کرده است که استان‌های بوشهر، خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، فارس، کرمان، هرمزگان و یزد در رده مناطق مواجه با کمبود آب قرار گرفته‌اند و همچنین 13 استان کشور در دسته مناطق دارای تنش آبی شدید قرار گرفته‌اند که این استان‌ها شامل اصفهان، ایلام، تهران، البرز، خوزستان، زنجان، قزوین، قم، کرمانشاه، گلستان، لرستان، مرکزی و همدان هستند. بر این اساس 11 استان دیگر کشور در دسته مناطق درگیر با تنش آبی قرار دارند و هیچ استانی از نظر شاخص منابع آبی در سال گذشته در دسته‌های مرطوب، نرمال و یا حتی قابل تحمل قرار نگرفته است.

در چنین شرایطی انتظار این است که مصرف آب در ایران در تمام بخش‌ها پائین تر از متوسط جهانی باشد اما واقعیت تاسف بار است و ما در تمام بخش‌های مصرف آب با اختلاف بالایی از استانداردهای جهانی فاصله داریم و این یعنی نابودی منابع آبی کشور و سوق دادن ایران به سمت بی آبی. با این حال اگر بخواهیم اولویت بندی کنیم و راهکاری حداقل برای استان خودمان قم ارائه دهیم باید به وضعیت مصرف آب در بخش کشاورزی اشاره کنیم.

اگرچه مصرف آب در سطوح خانگی در ایران از استانداردهای جهانی بسیار بالاتر است اما حقیقت آن است که بخش عمده‌ای از آب شیرین و قابل شرب کشور در حوزه کشاورزی مصرف می‌شود. آنطور که مسئولان اظهار داشته‌اند در هر سال در کشور ما قریب به 95 میلیارد متر مکعب آب مصرف که می‌شود که بیش از 92 درصد آن در بخش کشاورزی است. 6 درصد در بخش خانگی، 5 درصد در بخش عمومی و پارک‌ها و 1.5 درصد هم در بخش صنعت مصرف آب صورت می‌گیرد. این در حالی است که استانداردهای جهانی مصرف 70 درصدی را در بخش کشاورزی توصیه می‌کنند و حتی در برخی از کشورها مصرف آب در این بخش به 50 درصد کاهش یافته است.

اما نکته مهم اینجاست که در مصرف 92 درصدی آب در بخش کشاورزی ما شاهد هدر رفت بالغ بر 70 درصدی هستیم و این به معنای آن است که عمده منابع آبی کشور به راحتی هدر می‌رود. مسئله هدررفت آب به این موضوع مربوط می‌شود که به دلیل آبیاری سنتی حجم تولیدات کشاورزی با حجم مصرف آب همخوانی ندارد.

متاسفانه در اغلب نقاط کشور ما در حالی که سطح بارندگی بسیار کم است کشاورزان با حفرچاه‌های عمیق اقدام به آبیاری سنتی و غرقابی می‌کنند که این مسئله منجر به آن شده که سطح آب‌های زیرزمینی به شدت کاهش پیدا کند. این در حالی است که با تغییر کشت و اصلاح روند آبیاری ضمن حفظ و توسعه بخش کشاورزی می‌توان در صرفه‌جویی در مصرف آب و حفاظت از ذخایر آبی کوشید.

این مسئله به ویژه در استانی مانند قم از اهمیت بیشتری برخوردار است زیرا حجم بارندگی‌ها در قم اندک است و این استان در اقلیمی گرم و خشک قرار دارد. به عنوان مثال در سال گذشته استان قم تنها 41 میلی‌متر بارندگی داشته است که نسبت به میانگین بارندگی در این استان بیش از 45 درصد کاهش نشان می‌دهد.

اخیرا نیز استاندار قم به ضرورت اصلاح کشت در این استان تاکید و این تغییر را تنها راه عبور قم از بحران کم‌آبی عنوان کرده است.

محمدصادق صالحی‌منش با بیان اینکه آبیاری قطره‌ای یکی از اولویت‌های کشاورزی در قم است، گفت: طرح تغییر مزارع به باغات را دنبال می‌کنیم.

وی ادامه داد: کشاورزان در قم با دو مشکل مواجه هستند نخست اینکه در صورت عدم کشت طی چند سال زمین آنها از اختیارشان خارج می‌شد که البته دستور داده شده این مشکل حل شود و زمین کشاورزی در صورت عدم کشت همچنان در اختیار کشاورزان باشد.

استاندار قم با اشاره به اینکه محدودیت کشت باغی در قم وجود دارد گفت: دومین مشکل این است که در حال حاضر گفته شده از کشت انار و انجیر در قم خودداری کنید و تنها محصولی هم که باقی می‌ماند پسته است ولی حقیقت آن است که درخت پسته بعد از 10 سال باردهی دارد و طی این مدت آب زیادی مصرف می‌کند بنابراین کشت گلخانه‌ای را باید در دستور کار قرار داد.

منظور از کشت گلخانه‌ای تولید محصولات کشاورزی در فضاهای محدودی است که قابلیت کنترل شرایط مناسب برای رشد گیاهان در طی همه فصول را داشته باشد. در گلخانه‌ها با تعیین دمای هوا و همچنین نور می‌توان در تمام فصول به کشت سبزیجات و صیفی‌جات پرداخت. با این حال مهمترین ویژگی کشت گلخانه‌ای صرفه جویی در مصرف آب است. به عنوان مثال برای کشت محصولی مانند خیار در فضای باز یک میلیارد و 100 میلیون متر مکعب آب صرف می‌شود در حالی که در کشت گلخانه‌ای این محصول بیش از یک میلیارد متر مکعب در مصرف آب صرفه جویی می‌شود و تنها 100 میلیون لیتر آب مورد نیاز خواهد بود.

از سوی دیگر باید مد نظر داشته باشیم که حجم و راندمان تولید در کشت گلخانه‌ای به هیچ وجه قابل مقایسه با کشت در فضای باز نیست و همین مسئله در کاهش مصرف آب تاثیرگذار است. هم اکنون بیش از یک‌هزار و 200 هکتار زمین برای کشت سبزی در فضای باز قم وجود دارد اما تنها در کمتر از 70 هکتار کشت گلخانه‌ای می‌تواند برابر با همین حجم زمین باز تولید محصول داشته باشیم.

از این روست که باید گفت هم کشاورزان و هم مسئولان ضروری است موضوع بهبود زیرساخت‌ها در بخش کشاورزی را جدی گرفته و شرایط را برای حرکت بخش کشاورزی قم به سمت کشت گلخانه‌ای فراهم آورند. البته مطمئنا این تحول نیازمند یک الزامات خاص است که سرمایه و دانش از جمله اصلی‌ترین آنها محسوب می‌شود. ایجاد یک گلخانه مجهز نیازمند سرمایه قابل توجهی است و مطمئنا اگر دولت به یاری کشاورزان قمی نپردازد عملا این تحول روی نخواهد داد. از سوی دیگر این تغییر نیازمند حضور کارشناسان خبره کشاورزی است تا در کنار کشاورزان سنتی شرایط را برای تغییر فراهم آورند.

امید است با حرکت دولت و کشاورزان در این زمینه و کاهش مصرف آب در همه بخش‌ها زندگی سرسبزتری را هم برای خود و هم برای مردمان آتی ایران زمین رقم بزنیم.

// فارس

آدرس کوتاه :